Đông trùng hạ thảo tự nhiên được xem là rất quý hiếm, thường xuất hiện ở những vùng núi cao trên 3000m như Cao nguyên Tây Tạng, Thanh Hải, Tứ Xuyên, Vân Nam… của Trung Quốc, Bhutan, Ấn Độ, Nepal….

Đông trùng hạ thảo nguyên con là dạng nguyên bản của đông trùng hạ thảo. Sản phẩm chưa được trải qua quá trình chế biến hay tinh chế và vẫn giữ nguyên được hình dáng như khi được khai thác.

Đông trùng hạ thảo nguyên còn được đánh giá cao hơn, vì quá trình sơ chế ít hơn đông trùng hạ thảo thường và giá trị dinh dưỡng của nó cũng được lưu giữ trọn vẹn hơn. Bên cạnh đó, đông trùng hạ thảo nguyên con cũng có giá thành cao nhất trên thị trường đông trùng hạ thảo hiện nay.

Đông trùng hạ thảo nguyên con thường sẽ có chiều dài từ 5-8 cm, trong đó phần trùng sẽ dài khoảng 3-5cm, phần thảo dài từ 2-3cm. Phần trùng có khoảng 20 – 30 vằn khía và cứ 3 vằn khía sẽ tạo nên một nếp gấp xếp thành vòng quanh thân. 

Với phần thảo thì các vằn khía thường sâu và nhỏ hơn. Khi quan sát bằng mắt thường phần đông trùng, ta sẽ thấy màu vàng nâu, vàng đồng và nâu sẫm. Thường các con trùng thảo sẽ có sắc độ khá giống nhau nhưng vị trí phân bổ màu sắc sẽ khác nhau. Ngửi đông trùng hạ thảo nguyên con sẽ cảm thấy mùi thoang thoảng nhẹ mùi nấm hương. Khi nhai bạn sẽ cảm thấy có mùi hơi tanh, nhưng rất bùi ngậy và có mùi thơm hơi giống với thịt gà.

Trong lòng những rừng rậm thưa thớt ở những khu vực cao nguyên và núi tuyết của châu Á, một bí ẩn tồn tại, một câu chuyện về sự kỳ diệu của thiên nhiên với sức mạnh chữa lành. Đó chính là câu chuyện về Đông Trùng Hạ Thảo, một loại thảo dược quý hiếm đầy huyền bí và có giá trị kháng khuẩn mà lâu đời được coi là kho báu của y học truyền thống Đông Á. Sự tồn tại của Đông Trùng Hạ Thảo nổi tiếng không chỉ vì vẻ độc đáo trong hình dáng và nguồn gốc tự nhiên, mà còn vì những tác dụng đầy quý báu mà nó mang lại cho sức khỏe con người.

Cùng với câu chuyện kỳ diệu về cách nấm này kết hợp với cuộc sống của sâu bọ, là nguồn cảm hứng không ngừng cho sự tò mò và nghiên cứu trong lĩnh vực y học và khoa học tự nhiên. Chúng ta sẽ bắt đầu hành trình khám phá sâu hơn vào thế giới của Đông Trùng Hạ Thảo, cùng với tác dụng, cách thu hoạch, cách dùng và ứng dụng của nó trong cuộc sống hàng ngày và y học hiện đại thông qua bài viết dưới đây nhé!

Đông trùng hạ thảo là gì?

Đông Trùng Hạ Thảo (ĐTHT), tên khoa học Cordyceps sinensis (Berk) Sacc, đây là một loài nấm thuộc họ Hypocreaceae, là một trong những thảo dược quý hiếm và độc đáo nhất trong lĩnh vực y học truyền thống Đông Á. Có nguồn gốc từ vùng cao nguyên Tây Tạng của Trung Quốc.

Đặc trưng bản chất của Đông Trùng Hạ Thảo là sự kết hợp giữa một loài nấm và một loài sâu bọ. Nấm Cordyceps xâm nhiễm vào cơ thể của sâu bọ, sau đó ký sinh trên nó, hút chất dinh dưỡng và cuối cùng giết chết sâu bọ. Trong quá trình này, nấm tạo ra một loại thân thảo có đầu giống nấm tại phần đỉnh, tạo nên hình dáng đặc trưng của Đông Trùng Hạ Thảo.

Tên gọi “Đông Trùng Hạ Thảo” thể hiện sự tương tác giữa mùa đông và mùa hạ. Vào mùa đông, khi ấu trùng bướm và các loài sâu bọ ngủ đông, nấm xâm nhiễm và “ký sinh” trên ấu trùng, nên được gọi là “Đông Trùng.” Trong khi đó, vào mùa hè, khi thời tiết ấm hơn, nấm phát triển thành thân thảo và vẫn dính liền với sâu non, được gọi là “Hạ Thảo.”

Cách thu hoạch

Thu hoạch Đông Trùng Hạ Thảo là một quá trình công phu và yêu cầu sự cẩn thận. Truyền thống của Trung Quốc đã ghi nhận rằng thời điểm tốt để thu thập Đông Trùng Hạ Thảo là vào mùa xuân, trước khi tuyết tan hoàn toàn và cây cỏ mọc trở lại. Lúc này, hầu hết các thảo dược sẽ nằm trên mặt tuyết. Nếu không thu hái kịp thời, khi tuyết tan và cỏ bắt đầu mọc, côn trùng trong đất sẽ trở nên khô héo và không còn thích hợp cho việc làm thuốc.

Sau khi đào lên, các cá thể Đông Trùng Hạ Thảo thường còn ẩm và chưa khô hoàn toàn. Để chuẩn bị cho sự sử dụng, họ loại bỏ lớp đất và màng bên ngoài của cây nấm, sau đó tiến hành quá trình phơi khô. Một phương pháp phổ biến là xử lý bằng rượu gạo để làm cho cây nấm mềm hơn, sau đó nén nó thành từng nắm nhỏ bằng cách sử dụng chỉ đỏ. Cuối cùng, các nắm cây nấm này được phơi khô ở nhiệt độ thấp.

Quá trình này đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm để đảm bảo rằng Đông Trùng Hạ Thảo được bảo quản tốt và giữ được tất cả các giá trị dược liệu quý báu của nó.

Bộ phận sử dụng

Để tận dụng tối đa giá trị của Đông Trùng Hạ Thảo, người ta thu hái và sử dụng cả phần thân thảo cũng như phần còn dính với sâu non, 100% các bộ phận đều được sử dụng!

Về thành phần hoá học

Trong Đông Trùng Hạ Thảo nhập khẩu từ Trung Quốc, đã được xác định rằng nó chứa khoảng 1% acid đặc biệt có tên gọi là acid cordycepic 3 – 4 – 5 tetraoxyhexahydrobenzoic, có cấu trúc tương tự acid quinic. Ngoài ra, còn tồn tại nhiều chất khác và hoạt chất chưa được xác định.

Trong một số nghiên cứu, đã phát hiện rằng Đông Trùng Hạ Thảo chứa khoảng 25 – 32% protid, và khi thủy phân, nó tổng hợp thành các amino acid như glutamic, histidin, prolin, valin, arginin, oxyvalin và alanin.

Hơn nữa, loại thảo dược này chứa khoảng 8,4% chất béo, trong đó có acid không no chiếm 82,2% (trong đó acid linolic chiếm 31,69% và acid linilenic chiếm 68,31%), và acid béo no chiếm 13% (theo nghiên cứu của Lưu Thọ Sơn và đồng nghiệp trong cuốn “Trung dược nghiên cứu đề yếu” năm 1963).

Đặc điểm phân bố

Đông Trùng Hạ Thảo tự nhiên tồn tại ở những khu vực có độ cao đáng kể, thường từ 4.000 đến 5.000 mét, đặc biệt là trên các bãi cỏ núi cao, thường có tuyết phủ và khả năng thoát nước tốt, như Tây Tạng (Trung Quốc), Bhutan và các lãnh thổ giáp với dãy Himalaya. Tuy nhiên, đây là một loài thảo dược quý hiếm đang đối diện với nguy cơ tuyệt chủng do giá trị kinh tế cao, khiến cho hoạt động khai thác diễn ra quá mức.

Việc sản xuất Đông Trùng Hạ Thảo tập trung chủ yếu tại các khu vực như Tứ Xuyên, Thanh Hải, Quý Châu và Vân Nam, trong đó Tứ Xuyên đóng góp phần lớn sản lượng. Bên cạnh đó, nó cũng được sản xuất ở Tây Tạng, Cam Túc và nhiều vùng khác.